«هنري كرِسويك راولينسون- رمز نگار كتيبه بيستون»
(1895-1810)
راولينسون در سال 1214 خورشيدي/1835 ميلادي،در سن 25 سالگي و بدون اينكه تخصص و تحصيلات قبلي در زمينه ايران شناسي و زبان باستاني داشته باشد،با شور و شوق شگفت انگيزي آغاز به رونويسي و رمز گشايي كتيبه بيستون نمود.كتيبه اي كه عليرغم كوشش هاي فراوان دانشمندان پيش از او(همچون گروتفند)،از زمان داريوش تا آن زمان،بطور كامل رمز گشايي نشده بود.جايگاه كتيبه در سينهء پرتگاهي خطرناك موجب شده بود تا هيچ كس پيش از او نتواند به آن نزديك شود. او بارها با به خطر انداختن جان خود و آويزان شدن با ريسماني از بالاي كوه و به ياري جواني ايراني،موفق شد بيشتر متن كتيبه را رونويسي، و متن پارسي باستان آنرا رمز گشايي و منتشركند. كتابي كه هيچ گاه در سرزمين اصلي خود،يعني در ايران ترجمه و منتشر نشد.كوشش او در كشف رمز خط ميخي پارسي باستان،منجر به كشف رمز ديگر خطوط ميخي و سر آغاز دوره اي نوين در مطالعات ايراني و شرقي شد.
اگر پايداري و بردباري او نمي بود،ديگر هرگز امكان نسخه برداري از اين كتيبه فراهم نميشد،چرا كه در سده اخير كتيبه بيستون به شدت دچار آسيب و فرسودگي شده و بخش هاي وسيعي از آن قابل خواندن نيست. بدين ترتيب،شوخي تلخ و غم انگيز،اما واقعيتي است اگر بگوييم داريوش،كتيبه بيستون را تنها براي راولينسون نوشته بود.
امروزه در تابلوي راهنماي كتيبه هاي گنج نامه در همدان،تلويحا از مقام علمي راولينسون،تنها در حد يك گنج ياب و جستجو گر آثار عتيقه ياد كرده اند. بر اين گمانم كه او بر خلاف ترتيب دهندگان آن تابلو،تصور بهتري از گنج داشت. او براستي يكي از بزرگترين گنج هاي ايران باستان را يافت،اما نه گنجي در زير زمين،بلكه به مدت دو هزار و پانصد سال در برابر ديدگان همه.
